Pomorze Zachodnie bez azbestu

Azbest, wywodzi się od słowa opisującego jego wyjątkowe właściwości – „asbestion”, czyli „nieugaszony”, określa grupę naturalnie występujących w przyrodzie, włóknistych minerałów krzemianowych, zawierających tlenki magnezu, wapnia, sodu i żelaza do których należą następujące typy azbestu: azbest aktynolitowy, azbest amozytowy (gruenerytowy), azbest antofilitowy, azbest chryzotylowy, azbest krokidolitowy oraz azbest tremolitowy.

Szerokie zastosowanie azbestu nastąpiło w okresie ostatnich 100 lat. Z uwagi na swoje zalety, czyli odporność na wysokie i niskie temperatury, działanie środków chemicznych, elastyczność, dobre właściwości mechaniczne, odporność na wodę morską, wytrzymałość na rozciąganie i zgniatanie. Uważa się, że azbest jest praktycznie niezniszczalny.

Ze względu na szkodliwość wyrobów azbestowych dla zdrowia ludzi, jego produkcja zakazana została w Polsce ustawą z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tj. Dz. U. z 2020, poz. 1680) zgodnie z którą do 28 września 1998 r. zakończono produkcję płyt azbestowo-cementowych, zaś od 28 marca 1999 obowiązuje zakaz obrotu azbestem i wyrobami go zawierającymi. W krajach Unii Europejskiej zakaz wydobycia azbestu oraz produkcji i przetwarzania wyrobów zawierających azbest wprowadziła Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 marca 2003 r., a całkowity zakaz stosowania azbestu wprowadzony został 1 stycznia 2005 r.

Źródłem emisji mogą być nie tylko uszkodzone wyroby zawierające azbest, np. ze względu na upływ czasu, warunki pogodowe, ale również nieprawidłowe wykonywanie prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest. Dlatego tak ważne jest by prace te przeprowadzane były zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.

Obowiązek usunięcia wyrobów zawierających azbest, w związku z ich nadmiernym zużyciem lub uszkodzeniem, spoczywa na właścicielach, użytkownikach wieczystych lub zarządcach nieruchomości lub innych miejsc zawierających azbest, zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2004 r. nr 71 poz. 649, ze zm.).

Choć te dwa określenia azbest i eternit często stosujemy zamiennie, to w rzeczywistości są to dwa różne pojęcia.
Azbest to określenie grupy sześciu minerałów krzemianowych tworzących włókna.
Eternit to nazwa handlowa materiałów budowlanych produkowanych z mieszanki azbestu i cementu. Należą do nich m.in.

• pokrycia dachowe,
• płyty elewacyjne i balkonowe,
• rury do instalacji wodociągowych i kanalizacyjnych,

przewody kominowe i wentylacyjne.

Azbest to grupa minerałów krzemianowych o włóknistej budowie, jego chorobotwórcze działalnie jest wynikiem wdychania niewidocznych dla oka włókien. Włókna uwalniają się na skutek uszkodzeń mechanicznych wyrobów azbestowych, korozji płyt azbestowo-cementowych, demontażu lub uszkodzeń innych wyrobów azbestowych np. izolacji, części instalacji elektrycznych i ciepłowniczych.

Niezabezpieczone płyty azbestowe są szkodliwe, nawet jeśli tylko leżą na dachu. Deszcze wymywają z nich bowiem spoiwo cementowe, przez co wiązki włókien azbestu zostają odsłonięte, rozszczepiają się i uwalniają do środowiska. Im bardziej zniszczony jest dach, tym więcej włókien się ulatnia. Szczególnie niebezpieczne stają się podczas usuwania z dachu starych płyt azbestowych, które się łamią i kruszą.

Należy podkreślić, że szkodliwe działanie azbestu zwielokrotnia się wobec jednoczesnego narażenia organizmu na inne substancje rakotwórcze, np. metale ciężkie, dym tytoniowy, itp.

W związku z negatywnym wpływem azbestu na zdrowie człowieka, w Polsce obowiązuje ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. z 2020 r. poz. 1680).
Obecnie w naszym kraju realizowany jest „Program oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”, którego celem jest upowszechnienie wiedzy dotyczącej bezpiecznego usuwania wyrobów zawierających azbest oraz edukacja na temat szkodliwości tego surowca.

Dopuszczone jest wykorzystywanie wyrobów zawierających azbest, w sposób niestwarzający zagrożenia dla środowiska i dla zdrowia ludzi, w terminie do dnia 31 grudnia 2032 r., zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. z 2011 r. nr 8 poz. 31).

Warto wiedzieć!
W latach 80. azbest został uznany za jeden z najbardziej rozpowszechnionych czynników rakotwórczych występujących w środowisku. W Polsce zakaz importu, produkcji i stosowania wyrobów azbestowych obowiązuje od 1998 roku. Natomiast w Unii Europejskiej od 2005 roku.

Nie zwlekaj!

Jak najszybciej pozbądź się azbestu w bezpieczny sposób!

-pylica azbestowa (azbestoza)
-nowotwory złośliwe (szczególnie śródbłoniak)
-zgrubienia i stwardnienia opłucnej
-zmiany skórne
-przewlekłe zapalenia oskrzeli

Ww. schorzenia występują u osób zawodowo narażonych na duże dawki pyłu azbestowego lub u osób narażonych parazawodowo, czyli np. przebywających okresowo w powietrzu silnie zanieczyszczonym pyłami respirabilnymi azbestu.

Biologiczna agresywność pyłu azbestu jest związana ze stopniem penetracji i ilością włókien w dolnej części układu oddechowego. Proces ten zależy od fizycznych i aerodynamicznych cech włókien. Szczególne znaczenie ma średnica poszczególnych włókien, długość odgrywa mniejszą rolę. Włókna cienkie o średnicy poniżej 3 μm przenoszone są łatwiej. Odkładają się w końcowych odcinkach dróg oddechowych. Za szczególnie niebezpieczne uznaje się włókna cienkie do 0,01 μm. Tak małe włókna bez problemu przenikają do dolnych dróg oddechowych, gdzie pozostają i drażnią miejscowo błonę śluzową. Włókna grube, o średnicy powyżej 5 μm, zatrzymują się w górnej części układu oddechowego.

Warto pamiętać o tym, że uwalnianie pyłu azbestowego z niektórych wyrobów może zachodzić samoistnie, a jego szkodliwe działanie może ujawnić się po kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach.

Byli pracownicy zakładów przetwórstwa azbestu objęci są programem bezpłatnych, okresowych badań lekarskich „Amiantus”. Osoby te uzyskały również uprawnienia do bezpłatnego zaopatrzenia w leki związane z chorobami wywołanymi pracą przy azbeście oraz do korzystania raz w roku z bezpłatnego leczenia uzdrowiskowego. Badania przeprowadzane są przez wojewódzkie ośrodki medycyny pracy właściwe terytorialnie ze względu na miejsce prowadzenia działalności zakładu. Każdy pracownik z udokumentowanym zawodowym narażeniem na pył azbestu ma prawo do bezpłatnych, profilaktycznych badań lekarskich do końca życia.

Wyroby zawierające azbest mają najczęściej odcienie szarości i bieli. Niestety, zidentyfikowanie szkodliwego eternitu nie zawsze jest proste. W takich sytuacjach najlepszym rozwiązaniem będzie przeprowadzenie specjalistycznego badania, które potwierdzi lub wykluczy obecność włókien azbestowych w danym materiale.

Ze względu na swoje właściwości fizyko-chemiczne azbest znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle, zwłaszcza w budownictwie.

Azbest wykorzystywany był przede wszystkim do produkcji:

• płyt falistych,
• płaskich płyt stosowanych jako elewacje zewnętrzne,
• płyt okładzinowych,
• płyt dekarskich,
• ścian osłonowych i działowych,
• rur wodociągowych i kanalizacyjnych,
• wyrobów izolacyjnych (waty, włókniny, przędzy, tkanin termoizolacyjnych),
• wyrobów ciernych (okładzin ciernych i taśm hamulcowych),
• wyrobów uszczelniających (np. płyt azbestowo-gumowych lub azbestowo- kauczukowych)

Azbest największe zastosowanie znalazł w budownictwie, jednak wykorzystywano go również w innych gałęziach przemysłu. W energetyce azbest był stosowany jako materiał izolacyjny. Wśród wyrobów można wyróżnić: watę, włókninę, sznury, przędze i płyty stosowane do uszczelniania instalacji grzejnych i elektrycznych. Tkaniny termoizolacyjne wykorzystywano do produkcji odzieży ognioodpornej. Minerał ten był stosowany także jako wypełniacz tworzyw sztucznych i farb. Krokidolitu używano do produkcji wojskowych masek przeciwgazowych. Przemysł transportowy korzystał z wyrobów ciernych zawierających azbest, do których zaliczamy klocki hamulcowe oraz tarcze sprzęgłowe.

Krok 1 – Inwentaryzacja wyrobów azbestowych

Jeśli masz wyroby zawierające azbest na terenie swojej nieruchomości (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka samorządu terytorialnego), powinieneś:

-sporządzić ocenę stanu technicznego i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest i przechowywać ją w książce obiektu budowlanego
-wypełnić „Informację o wyrobach zawierających azbest” złożyć do 31 stycznia „Informację o wyrobach zawierających azbest”:

• do swojego urzędu gminy – osoby fizyczne,
• do swojego urzędu marszałkowskiego – osoby prawne i jednostki samorządu terytorialnego,

-składać co roku do 31 stycznia zaktualizowaną „Informację o wyrobach zawierających azbest”.

Krok 2 – Usuwanie wyrobów zawierających azbest

Jeśli podejmiesz decyzję o usunięciu wyrobów zawierających azbest:
-dowiedz się w swoim urzędzie gminnym o możliwości usuwania wyrobów azbestowych, np. czy w ramach realizacji gminnego programu usuwania azbestu Gmina wybierze firmę, która będzie oczyszczać gminę z azbestu, czy jest możliwość uzyskania zwrotu części poniesionych wydatków lub inna forma wsparcia ?
-zabezpiecz odpowiednią kwotę na nowe pokrycie dachowe (elewacyjne lub inne wyroby bezazbestowe) z własnych środków finansowych lub sprawdź czy Twoja gmina może skorzystać z finansowania usuwania azbestu ze środków funduszy ochrony środowiska,
-weź udział w programie gminnym lub samodzielnie wybierz firmę, która usunie wyroby zawierające azbest z Twojej nieruchomości

Krok 3 – Zgłoszenia

Zamiar rozpoczęcia prac zgłoś z 7 dniowym wyprzedzeniem właściwemu Organowi Nadzoru Budowlanego, właściwemu Okręgowemu Inspektorowi Pracy, właściwemu Państwowemu Inspektorowi Sanitarnemu

Krok 4 – Wybór odpowiedniej firmy

Zleć usuwanie azbestu tylko wykwalifikowanej firmie z uprawnieniami
Sprawdź referencje firmy i jej doświadczenie

Jeśli firma zakończyła już demontaż wyrobów zawierających azbest sprawdź czy usunęła pozostałości pyłu azbestowego, czy uprzątnęła teren nieruchomości, czy wszystkie odpady zawierające azbest zostały wywiezione z Twojej nieruchomości

Sprawdź czy odpady zostaną wywiezione na uprawnione składowisko odpadów zawierających azbest (wykaz składowisk odpadów azbestowych jest dostępny na stronie https://bazaazbestowa.gov.pl/pl/usuwanie-azbestu/skladowiska).

• założyć działalność gospodarczą,
• uzyskać decyzje w zakresie gospodarki odpadami,
• przeszkolić pracowników, osoby kierujące i nadzorujące prace polegające na zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest w zakresie bhp przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest,
• opracować szczegółowy plan prac usuwania wyrobów zawierających azbest,
• posiadać niezbędne wyposażenie techniczne i socjalne,
• zgłosić zamiar prowadzenia tych prac do inspekcji sanitarnej, inspekcji pracy i organu nadzoru budowlanego z 7-dniowym wyprzedzeniem (link do usługi: https://www.biznes.gov.pl/pl/opisy-procedur/-/proc/1031),

może bezpłatnie zarejestrować swoją firmę na stronie www.bazaazbestowa.gov.pl – firma znajdzie się w ogólnopolskim zestawieniu firm zajmujących się problematyką azbestową, dostępną dla każdego zainteresowanego.

• sporządzić ocenę ryzyka zawodowego,
• kontrolować stopień narażenia pracowników na działanie pyłu azbestowego,
• szkolić pracowników w zakresie bhp,
• zminimalizować liczbę osób przydzielonych do prac w kontakcie z azbestem,
• ograniczyć lub eliminować emisję pyłów przez stosowanie odpowiednich maszyn, sprzętu i metod pracy.

• odzież, obuwie robocze, środki ochrony indywidualnej (odzież ochronna i środki ochrony układu oddechowego),
• wymianę środków ochrony układu oddechowego,
• oczyszczanie z pyłu odzieży ochronnej i środków ochrony indywidualnej,
• przechowywanie odzieży ochronnej wyłącznie w wyznaczonym miejscu, wykluczającym kontakt z odzieżą własną pracowników

• izolacja od otoczenia obszaru prac,
• ogrodzenie terenu prac,
• umieszczenie tablic informacyjnych,
• stosowanie środków technicznych ograniczających emisję azbestu,
• zabezpieczenie przed pyleniem w obiekcie,
• codzienne usuwanie pozostałości pyłu azbestowego,
• uprzątnięcie terenu prac,
• izolacja pomieszczeń w których są wykonywane prace,
• stosowanie komór dekontaminacyjnych,
• nawilżanie wyrobów wodą,
• utrzymywanie przez cały czas pracy wyrobów azbestowych w stanie wilgotnym,
• demontaż całych wyrobów, bez uszkadzania,
• odspajanie wyrobów za pomocą narzędzi ręcznych lub wolnoobrotowych wyposażonych w miejscowe instalacje odciągające powietrze,
• kontrolny monitoring powietrza w środowisku pracy,
• codzienne zabezpieczanie zdemontowanych wyrobów,
• transport zgodnie z przepisami o przewozie towarów niebezpiecznych,
• oznakowanie opakowań z odpadami zawierającymi azbest,
• szczelne opakowanie odpadów w folię polietylenową o grubości min. 0,2 mm (o gęstości > 1000 kg/m³),
• zestalenie przy użycie cementu i szczelne opakowanie odpadów (o gęstości < 1000 kg/m³),
• utrzymywanie odpadów w stanie wilgotnym podczas przygotowania do transportu,
• magazynowanie odpadów zawierających azbest w osobnych miejscach.

-Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) przy współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW)

WFOŚiGW oferują programy priorytetowe skierowane do gmin, które obejmują demontaż, transport i unieszkodliwianie  odpadów zawierających azbest, zgodnie z gminnymi programami usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Dofinansowanie dla gmin może wynieść do 100% kosztów kwalifikowanych.

-Programy Gminne w ramach środków pochodzących głównie z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej

Osoby fizyczne ubiegające się o wsparcie powinny kontaktować się ze swoim urzędem gminy, który realizuje lokalne programy usuwania azbestu

Wiele gmin i powiatów w Polsce wprowadza własne lokalne programy dotyczące usuwania azbestu, oferując mieszkańcom dofinansowanie lub wsparcie logistyczne w zakresie usuwania azbestu

Uwaga: Warto działać szybko, ponieważ o przyznaniu dofinansowania często decyduje kolejność zgłoszeń!

Kluczowe jest śledzenie komunikatów WFOŚiGW i Gmin oraz terminów prowadzonych naborów gdyż programy są cykliczne!

–Bank Ochrony Środowiska (BOŚ) ze środków własnych jak również we współpracy z Wojewódzkimi Funduszami Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oferuje kredyty preferencyjne na zadania usuwania i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych, w szczególności dot. realizacji zadań wpisujących się w programy usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest

Azbest, jako materiał niebezpieczny podlega szczególnemu traktowaniu!

Nie krusz, nie łam, nie tnij azbestu! – postaw na bezpieczeństwo!

Zabezpiecz azbest, nie usuwaj sam! Pamiętaj, że substancje w nim zawarte są szkodliwe!

Usuń azbest w trosce o zdrowie do 31 grudnia 2032 roku!

Ponadto na stronie Bazy Azbestowej https://bazaazbestowa.gov.pl/pl/usuwanie-azbestu/skladowiska w zakładce „Usuwanie azbestu” można uzyskać m.in. informacje:

1. Jak usunąć azbest?
2. Wykaz firm, które zajmują się:

• usuwaniem wyrobów zawierających azbest;
• zabezpieczaniem wyrobów zawierających azbest
• transportem odpadów zawierających azbest
• usługami w zakresie identyfikacji azbestu w wyrobach,
• oznaczaniem azbestu w środowisku i środowisku pracy,
• szkoleniami w zakresie BHP w kontakcie z azbestem,
• inwentaryzacją wyrobów zawierających azbest,

1. Chcę usuwać azbest jako firma
2. Rejestracja firmy
3. Składowiska (wykaz składowisk eksploatowanych i zamkniętych w danym województwie)

Przepisy:

1. Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032
2. Uchwała Rady Ministrów nr 122/2009 z dnia 14 lipca 2009 r. (M.P. Nr 50, poz. 735)
3. Uchwała Rady Ministrów nr 39/2010 z dnia 15 marca 2010 r. ( M.P. Nr 33, poz. 481)
4. Rezolucja Parlamentu Europejskiego z 14 marca 2013 roku w sprawie azbestozależnych chorób zawodowych i perspektyw całkowitego wyeliminowania wciąż obecnego azbestu
5. Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170002119
6. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20110080031
7. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 sierpnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20101621089
8. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20040710649
9. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20052161824