Adopcja (od łac. adoptio) oznacza przybranie, usynowienie. Jest to więc akt uznania dziecka innych rodziców, z którym nie ma więzi biologicznej, za własne potomstwo. Akt ten ma nie tylko wymiar psychologiczny, lecz także i prawny. Jego efektem jest powstanie określonej relacji prawnej łączącej dziecko i jego nowych rodziców, tożsamej z relacjami rodzinnymi, opartymi na więzach krwi i pochodzenia. Zarówno dziecko, jak i rodzice, mają względem siebie takie same prawa i obowiązki, jakie istnieją między potomstwem a jego biologicznymi rodzicami.
Na gruncie przepisów prawnych terminowi adopcja odpowiada przysposobienie. Przysposobić można osobę małoletnią z uregulowaną sytuacją prawną (pozbawienie władzy rodzicielskiej, wyrażenie zgody na adopcję przez rodziców biologicznych, sierota zupełna).
Według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przysposobić mogą tylko osoby, które:
- mają pełną zdolność do czynności prawnych, ponieważ umożliwia ona po adopcji sprawowanie władzy rodzicielskiej,
- posiadają kwalifikacje osobiste, które pozwolą w przyszłości na wywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich, tj. odpowiednie kwalifikacje moralne, zdrowotne i stabilną sytuację materialną,
- uzyskały opinię kwalifikacyjną ośrodka adopcyjnego oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ten ośrodek.
Ponadto, między przysposabiającym a przysposabianym musi zachodzić odpowiednia różnica wieku. W praktyce przyjmuje się, że najwłaściwszym jest, gdy różnica ta wynosi co najmniej 18 lat i co najwyżej 40 lat. Adoptować dziecko mogą zarówno pary małżeńskie, jak i osoby samotne. W Polsce nie ma możliwości przysposobienia dziecka przez pary pozostające w związkach nieformalnych.
Droga do przysposobienia wiedzie przez ośrodek adopcyjny. Kandydaci mogą zwrócić się do dowolnego, wybranego przez siebie ośrodka adopcyjnego w kraju.
Przysposobienie dokonuje się na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego – wydziału rodzinnego i nieletnich sądu rejonowego, na wniosek osoby lub osób przysposabiających. Sąd orzeka o przysposobieniu po przeprowadzeniu rozprawy, w której uczestniczą wnioskodawcy oraz opiekun prawny dziecka, który musi wyrazić zgodę na przysposobienie.
Po uprawomocnieniu się orzeczenia o przysposobieniu zadaniem rodziców adopcyjnych jest:
- odebranie z sądu opiekuńczego postanowienia o przysposobieniu,
- udanie się po nowy akt urodzenia dziecka do Urzędu Stanu Cywilnego właściwego ze względu na miejsce urodzenia dziecka,
- zameldowanie dziecka w Wydziale Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta lub Gminy właściwego ze względu na miejsce swojego stałego zameldowania,
- odebranie nowego numeru ewidencji PESEL dla dziecka (pierwotny numer ulega zmianie) w Urzędzie Stanu Cywilnego właściwym ze względu na miejsce zameldowania dziecka,
- zgłoszenie dziecka do ubezpieczenia zdrowotnego u płatnika składek, np. pracodawcy, który jest zobowiązany dane te przekazać do ZUS.
Procedura kwalifikacji kandydatów do przysposobienia dziecka może nieznacznie różnić się od siebie w poszczególnych ośrodkach adopcyjnych. Zasadniczo jednak procedura ta składa się z następujących etapów:
Etap I – złożenie przez kandydatów podania o wszczęcie procedury kwalifikacyjnej oraz życiorysów.
Etap II – dokonanie przez pracowników ośrodka wstępnej oceny dotyczącej kwalifikacji osobistych kandydatów oraz ich motywacji do adopcji – etap ten rozpoczyna rozmowa wstępna w ośrodku, w toku której pojawiają się m. in. pytania o stan małżeński, zdrowie fizyczne i psychiczne, w tym brak uzależnień, niekaralność, warunki materialne i mieszkaniowe.
Etap III – pogłębienie wstępnej oceny poprzez spotkania indywidualne, diagnozę pedagogiczną i psychologiczną kandydatów oraz wywiad adopcyjny w miejscu ich zamieszkania. Treść wywiadu adopcyjnego określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie wzoru kwestionariusza wywiadu adopcyjnego oraz wzoru karty dziecka (Dz. U. Nr 292, poz. 1721).
Etap IV – gromadzenie niezbędnych dokumentów, takich jak:
- odpis aktu małżeństwa (w przypadku osoby samotnej odpisu aktu urodzenia),
- zaświadczenie o zarobkach,
- zaświadczenie o zameldowaniu,
- zaświadczenie o niekaralności,
- zaświadczenie lekarskie.
Etap V – kwalifikacja kandydatów do szkolenia.
Etap VI – udział kandydatów w szkoleniu, które jest bezpłatne i odbywa się wg programu zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny. Zakres programowy szkolenia określony został rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2011 r. w sprawie szkolenia dla kandydatów do przysposobienia dziecka (Dz. U. Nr 272, poz. 1610). Liczba godzin szkolenia nie może być mniejsza niż 35 godzin dydaktycznych. Wykaz programów szkoleniowych dla kandydatów do przysposobienia dziecka można znaleźć w Biuletynie Informacji Publicznej MPiPS.
Etap VII – ocena końcowa zawierająca opinię kwalifikacyjną.
Etap VIII – oczekiwanie na dziecko w przypadku uzyskania pozytywnej opinii kwalifikacyjnej. Rodziców dobiera się do dziecka w taki sposób, by potrafili oni właściwie zaspokoić potrzeby dziecka. Ośrodek adopcyjny przedstawia kandydatom informacje o sytuacji prawnej, rodzinnej, zdrowotnej i rozwoju psychoruchowym konkretnego dziecka. Dokonuje się to bez udziału dziecka.
Etap IX – kontakt z dzieckiem – po akceptacji propozycji konkretnego dziecka następuje pierwszy kontakt z nim. Odbywa się on na terenie placówki, w której przebywa dziecko, u osób sprawujących rodzinną opiekę zastępczą lub w ośrodku adopcyjnym. Potem następują kolejne spotkania.
Etap X – złożenie w sądzie opiekuńczym wniosków o ustalenie osobistej styczności z dzieckiem i o przysposobienie.
Postanowienie orzekające przysposobienie staje się skuteczne po uprawomocnieniu się.
Wykaz ośrodków adopcyjnych w województwie zachodniopomorskim.
Ośrodki adopcyjne udzielają bezpłatnego wsparcia psychologiczno-pedagogicznego kobietom w ciąży, które rozważają oddanie dziecka do adopcji.
Celem wsparcia każdej kobiety jest praca specjalisty nad możliwością podjęcia przez nią decyzji o samodzielnym wychowaniu dziecka.
W przypadku utrzymania decyzji o oddaniu dziecka do adopcji, ośrodki oferują pomoc w dopełnieniu wszelkich formalności związanych ze zrzeczeniem się praw rodzicielskich przed sądem opiekuńczym.
Zgodnie z obowiązującym Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym rodzice mają 6 tygodni od narodzin dziecka na zmianę lub podjęcie decyzji o jego przyszłym losie. Kobiety, które urodziły i zdecydowały się pozostawić dziecko w szpitalu, objęte są wsparciem psychologiczno-pedagogicznym do czasu, kiedy tego potrzebują.
Wsparcie psychologiczno – pedagogiczne udzielane jest zarówno na etapie oczekiwania na adopcję, jak też po przysposobieniu dziecka.
Jedną z form udzielanego wsparcia jest wsparcie indywidualne. W przypadku kandydatów do przysposobienia dziecka jest ono udzielane na każdym etapie: od momentu zgłoszenia się do ośrodka do zakończenia procesu adopcyjnego. W przypadku rodzin adopcyjnych wsparcie udzielane jest wówczas, gdy rodzina zgłosi się do ośrodka z konkretnym problemem.
Inną formą wsparcia jest prowadzenie grupy wsparcia rodzin adopcyjnych, której celem jest przede wszystkim wymiana doświadczeń pomiędzy rodzicami, dzielenie się osobistymi trudnościami, emocjami i dylematami, wzajemnie udzielanie sobie wsparcia oraz uzyskanie specjalistycznej pomocy w przypadku pojawienia się konkretnych problemów.
Niepubliczne ośrodki adopcyjne organizują również coroczne Zjazdy Rodzin Adopcyjnych, które łączą w sobie integrację z warsztatami, rozrywką i wspólną zabawą.
Od dnia 2 stycznia 2012 r. Samorząd województwa realizuje zadanie zlecone z administracji rządowej polegające na organizowaniu i prowadzeniu ośrodków adopcyjnych. Na terenie województwa zachodniopomorskiego, od 1 stycznia 2022 r., funkcjonują dwa ośrodki adopcyjne: dwa publiczne i jeden niepubliczny.
Publiczny Ośrodek Adopcyjny w Koszalinie
ul. Monte Cassino 2
75-412 Koszalin
Dyrektor Ośrodka
Leszek Jęczkowski
tel./fax 94 343 25 62
e-mail: poa@ta.pl
Publiczny Ośrodek Adopcyjny w Koszalinie Oddział w Szczecinie
ul. Wyzwolenia 105
71-421 Szczecin
Kierownik Oddziału
Magdalena Pudłowska
tel. 575 908 555
e-mail: poaszczecin@wzp.pl
Ośrodek Adopcyjny Stowarzyszenia Rodzin Katolickich Archidiecezji Szczecińsko – Kamieńskiej
ul. Mickiewicza 3
70-383 Szczecin
Dyrektor Ośrodka
Sylwia Kowalewska
tel. 91 44 25 085, 796 425 085
fax 91 88 65 480
e-mail: adopcje@adopcje.pl
Zgodnie z obwieszczeniem Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 21 kwietnia 2022 r. Publiczny Ośrodek Adopcyjny w Koszalinie – Oddział w Szczecinie został wyznaczony do prowadzenia Wojewódzkiego Banku Danych o dzieciach oczekujących na przysposobienie.
Podział terytorialny
Każdemu z ośrodków przypisane zostały powiaty obsługiwane w zakresie przeprowadzania procedur adopcyjnych dzieci z uregulowaną sytuacją prawną, wydawania opinii w sprawach dotyczących adopcji wewnątrzrodzinnych oraz udziału w zespołach ds. okresowej oceny sytuacji dziecka i konsultacjach z organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej.
powiaty:
- łobeski,
- choszczeński,
- pyrzycki,
- goleniowski,
- stargardzki,
- gryfiński,
- Gminę Miasto Szczecin.
powiaty:
- koszaliński,
- białogardzki,
- sławieński,
- wałecki,
- drawski
- świdwiński,
- Gminę Miasto Koszalin.
- kamieński,
- gryficki,
- kołobrzeski,
- myśliborski,
- Gminę Miasto Świnoujście,
- policki,
- szczecinecki.