Jak na przestrzeni 15 lat zmieniła się tożsamość regionalna mieszkańców Pomorza Zachodniego? Prezentujemy wyniki ciekawego raportu

15 lat społecznych zmian. Pomorze Zachodnie nie jest już tym samym regionem. Postrzeganie tradycyjnych wartości ustępuje postawom bardziej pragmatycznym. Region staje się dobrym miejscem do życia, z którego się nie wyjeżdża, bez wyraźnej potrzeby. Jak jeszcze zmieniła się tożsamość mieszkańców tzw. Ziem Odzyskanych? Kim jesteśmy dziś? Co jest współcześnie wizytówką regionu i jak postrzegamy współcześnie morze? Czy jesteśmy bardziej zaangażowani w sprawy społeczne? W jaki sposób pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie i rozwój nowych technologii wpływają na poczucie bezpieczeństwa?

W poniedziałek, 29 czerwca 2026 r. odbyła się oficjalna prezentacja raportu „Tożsamość regionalna mieszkańców województwa zachodniopomorskiego” przygotowanego na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego przez zespół Szczecińskiego Towarzystwa Socjologicznego.

Dokument przede wszystkim przedstawia zmiany, jakie zaszły w województwie zachodniopomorskim na przestrzeni 15 lat, pokazując społeczeństwo przechodzące ewolucję od tradycyjnych i trwałych punktów odniesienia (dom, przodkowie, obowiązek, poszukiwanie chleba) do postaw opartych na pragmatycznej ocenie jakości życia i indywidualnym zadowoleniu. Możliwość porównania danych z 2026 do tych sprzed 1,5 dekady to dodatkowa wartość opracowania.

– Pomorze Zachodnie się zmienia. Widzimy to każdego dnia. Często skupiamy się na wskaźnikach PKB, kilometrach wybudowanych dróg. To łatwe i policzalne. Ważne jednak jest zbadanie nastrojów mieszkańców, bo oni określają kierunek zmian. Pierwsze badanie wykonaliśmy w 2011 roku. Teraz przygotowaliśmy kolejne. Wyniki są ciekawe, pokazują jak czują się na Pomorzu Zachodnim mieszkańcy i czego oczekują w regionie. Na efekty wpływ miały dwa czynniki. To promocja regionu, m.in. przez social media, gdzie od 5 lat jesteśmy najaktywniejszym województwem w Polsce. I kapitał społeczny z całym wachlarzem działań jak: Program Społecznik, Granty Strażackie, Osiedlowe, Sołeckie. Cieszy fakt, że Pomorze Zachodnie jest dziś świadomie wybieranym miejscem do życia, a 90% mieszkańców nie chce się stąd wyprowadzać. Od lat naszym celem jest budowa województwa w oparciu nie tylko o działalność zawodową,  ale przede wszystkim o dodatkowe profity poza pracą, dlatego postawiliśmy na drogi wojewódzkie, trasy rowerowe czy tabor kolejowy – mówił podczas briefingu prasowego poprzedzającego oficjalną prezentację raportu marszałek województwa Olgierd Geblewicz.

Raport kompleksowo pokazuje procesy kształtowania się więzi terytorialnych, budowania tożsamości oraz adaptacji do nowych wyzwań.

– Ostatnie 15 lat to okres bardzo dynamicznych zmian. Ten czas pokazuje jak zmieniła się percepcja mieszkańców, którzy dziś świadomie chcą żyć na Pomorzu Zachodnim. Te wybór motywują atrakcyjna infrastrukturą turystyczną, drogową, gospodarczą czy społeczną. Ale ten raport to także impuls i barometr do stawiania nowych kierunków rozwojowych polityki społecznej – podkreśliła dyrektorka Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Urzędzie Marszałkowskim Agnieszka Cieślicka.

O celach badania, metodologii i reprezentatywności próby badawczej mówił w poniedziałek dr Włodzimierz Durka, koordynator badania z ramienia Szczecińskiego Towarzystwa Socjologicznego.

– Badaniem objęliśmy 1080 respondentów z całego regionu, ze wszystkich powiatów, proporcjonalnie co do wieku i płci. Dokument uwidacznia spore zmiany w stosunku do 2011 roku. Jedną z nich jest odejście od postrzegania siebie najpierw jako Polaka. Dziś ważna jest nasza rola osobista, płeć, rodzina, regionalizmy. Role zawodowe ustępują bezpieczeństwa. Zmienia się również podejście do morza. Od kwestii gospodarczych na rzecz relaksu – powiedział dr Włodzimierz Durka, koordynator badania z ramienia Szczecińskiego Towarzystwa Socjologicznego.

Po briefingu w sali sesyjnej Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego rozpoczęło się spotkanie prezentujące wyniki raportu, skierowane m.in. do parlamentarzystów i samorządowców z Pomorza Zachodniego, przedstawicieli środowiska nauki i edukacji, kultury, działaczy i liderów zmian społecznych. Wyniki badania przedstawili autorzy raportu dr Włodzimierz Durka, dr Albert Terelak, dr Sebastian Kołodziejczak ze Szczecińskiego Towarzystwa Socjologicznego.

Badanie zostało zrealizowane w ramach szeroko zakrojonych działań w projekcie pn. „Koordynacji polityki społecznej na Pomorzu Zachodnim”, finansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Czas realizacji badania: XII 2025 – V 2026 (20 tygodni).

Wnioski z badania

Transformacja tożsamości indywidualnej i społecznej – od narodu ku płci i jednostce

1. Odwrót od tożsamości narodowej. Najbardziej uderzającą zmianą jest osłabienie identyfikacji narodowej („Polak/Polka”). Kategoria ta przestała być bezwzględnie dominującą osią tożsamości.
2. Płeć jako centralna oś tożsamości. Nastąpił bardzo wyraźny zwrot ku autodefinicji poprzez pryzmat płci. Bycie kobietą lub mężczyzną jest dziś znacznie częściej przywoływane w pierwszym wskazaniu autoidentyfikacji.
3. Wzrost znaczenia tożsamości ogólnoludzkiej. Częstsze określanie siebie mianem „człowieka” może sygnalizować potrzebę uniwersalizacji i odrzucenia sztywnych kategoryzacji (narodowych czy zawodowych).
4. Prywatyzacja tożsamości. Tożsamość przesuwa się ze sfery publiczno-narodowej (Polak) i zawodowej (Pracownik, Emeryt) w sferę prywatną (Płeć, Człowiek). Wymiary ról rodzinnych, choć całościowo notują spadki wskazań, dla wielu badanych stanowią jedne z głównych (najsilniejszych) kategorii.
5. Metropolizacja aktywności społecznej. Odnotowujemy gwałtowne przeniesienie środka ciężkości pod względem geograficznym i przestrzennym. W 2011 r. najwyższe współczynniki przynależności notowano na obszarach słabiej zurbanizowanych, a najmniejsze w powiatach nadmorskich. W 2026 roku sercem zaangażowania stały się aglomeracje – Szczecin oraz Koszalin.

Tożsamość terytorialna na Ziemiach Odzyskanych – ukorzenienie i stabilizacja

1. Zmiany, jakie zaszły w województwie zachodniopomorskim na przestrzeni badanych 15 lat, pokazują społeczeństwo, które przechodzi ewolucję od tradycyjnych, twardych kotwic (dom, przodkowie, przymus, poszukiwanie chleba) do postaw opartych na pragmatycznej ocenie wygody i indywidualnym zadowoleniu. Region nie jest już tak bardzo „ojcowizną”, ale stał się „dobrym miejscem do życia”, z którego się nie wyjeżdża, bo nie ma takiej konieczności.
2. Przejawia się to niezwykle jasno w planach migracyjnych mieszkańców. W obliczu rosnącej w skali makro mobilności społeczeństw, ponad 88% respondentów na Pomorzu Zachodnim w 2026 roku zadeklarowało, że nie planuje opuszczać regionu (znaczący wzrost w stosunku do 75,9% w roku 2011). Intencje wyjazdu na stałe spadły do marginalnego poziomu 5,3%. Zapytani o to, dlaczego chcą pozostać na tym obszarze, w 2026 roku respondenci wskazywali na poczucie zadowolenia, komfortu i przekonanie, że „czują się tutaj dobrze, podoba im się tutaj” (wzrost wskazań do 26%), co zastąpiło dawniejsze narracje opierające się głównie na wymogach zawodowych czy przywiązaniu z uwagi na przodków.

Dynamika aktywności społecznej i metropolizacja kapitału obywatelskiego

1. Obserwujemy przesunięcie środka ciężkości aktywności w stronę dużych aglomeracji – zjawisko to określić można mianem metropolizacji kapitału społecznego. O ile w 2011 roku silną i spontaniczną przynależność do lokalnych stowarzyszeń i organizacji odnotowywano częściej w małych powiatach i miejscowościach (np. w powiecie łobeskim), o tyle w 2026 roku wskaźniki te znacząco zmalały na prowincji, a sercem działań stały się ośrodki miejskie takie jak Szczecin czy Koszalin.
2. Struktura zaangażowania ewoluowała z twardej, ugruntowanej przynależności do partii politycznych czy sformalizowanych organizacji religijnych i związków zawodowych w stronę aktywności rozrywkowej, hobbystycznej (kluby fitness, koła zainteresowań, stowarzyszenia miłośników określonych aktywności sportowych) oraz akcyjnej, doraźnej, pomocowej (WOŚP, Caritas, lokalne zbiórki). Maleje chęć angażowania się w stabilne inicjatywy wymagające systematycznych działań, wzrasta zainteresowanie wręcz jednorazowymi projektami dostarczającymi natychmiastową gratyfikację lub realizującymi konkretny, doraźny cel.

Wartości społeczno-kulturowe, tradycje i dziedzictwo historyczne

1. Bez względu na zmiany polityczne czy historyczne, dwiema niezachwianymi, stałymi wartościami w regionie pozostają od 15 lat „Dobro rodziny” oraz „Zdrowie”. Zmiana uwidacznia się w drugiej dziesiątce wyborów. Wartości promujące trwałe relacje, takie jak „posiadanie przyjaciół”, uległy marginalizacji, a w ich miejsce pojawiły się pragnienia charakterystyczne dla późno konsumpcyjnego stylu życia: „przyjemne spędzanie czasu”, „swoboda w zaspokajaniu pragnień” oraz „niezależność i indywidualizm”.
2. Dawne duże wydarzenia np. „Dni Morza” ustąpiły pola identyfikacji opartej o kulinaria „Paprykarz szczeciński”, „Pasztecik szczeciński”.
3. W 2011 roku respondenci myśleli o regionie przez pryzmat mapy administracyjnej i turystycznej (konkretne miasta i pojezierza). W 2026 roku region postrzegany jest bardziej przez pryzmat „idei” i ogólnych zasobów naturalnych – jako kraina morza, lasów i jezior.

Poczucie bezpieczeństwa i lęki w epoce polikryzysu

1. Nowością w module badawczym z 2026 roku było włączenie pytań o wpływ aktualnych kryzysów globalnych: pandemii COVID-19, wojny w Ukrainie oraz rozwoju sztucznej inteligencji.
2. Wznowienia pandemii wirusa obawia się nieco ponad 28% respondentów, podczas gdy u ponad połowy ukształtowało się poczucie zabezpieczenia przed wirusem.
3. Eskalacja wojny w Ukrainie w stronę terytorium Rzeczypospolitej Polskiej budzi obawy u co najmniej połowy (50%) badanych, a zdecydowana mniejszość odczuwa zadowalający poziom zabezpieczenia militarnego.
4. Obrazu dopełnia silne odczucie zdezorientowania względem rozwoju nowych technologii. Rozwój Sztucznej Inteligencji powoduje u dużej liczby badanych niepewność i poczucie zagrożenia – aż 39% wskazuje, że innowacje te generują więcej ryzyk niż korzyści w codziennym życiu.

Demarynizacja, natura i religijność

1. Bałtyk nie jest już miejscem etosu, ciężkiej pracy i źródłem bytu (stocznia, rybołówstwo). Morze postrzegane jest obecnie jako infrastruktura do wypoczynku i podstawa zasobów naturalnych.
2. Natura stała się kluczową osią dumy i prawdziwą „wizytówką” regionu. Dawne wskaźniki odwołujące się do konkretnych obiektów przemysłowych czy miast-centrów administracyjnych zostały wyparte przez odniesienia do czystości, zieleni, lasów i wód, budując silną tzw. Zieloną Tożsamość.

Raport jest już dostępny na stronie internetowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego. Dokument znajduje się tu: Raport